همایش هم‌اندیشی 170 سال کتابخوانی با هزار و یک شب

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، همایش «۱۷۰ سال کتابخوانی با هزار و یک شب» با حضور مجید غلامی‌جلیسه، رئیس موسسه خانه کتاب، پروفسور اولریش مارزلف، ایران‌شناس و پژوهشگر فرهنگ عامه، دکتر علی بوذری، زهرا معینی‌فرد، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و تعداد دیگری از پژوهشگران این حوزه،  چهارشنبه (12 اسفندماه 94) در سرای کتاب موسسه خانه کتاب برگزار شد.

در این نشست، معینی‌فرد اظهار کرد: قانون هزار و یک‌شب این است «یا قصه بگو یا بمیر!» روایت‌های تودرتوی هزار و یک‌شب، رهایی از مرگ است اما سکوت به اندازه قصه گفتن مهم است. در واقع سلاح اصلی شهرزاد «سکوت» است و نه قصه. شهرزاد، با تعلیق‌های خود در اوج قصه، زنده ماند تا شهریار کنجکاو باشد که فردا چه اتفاقی می‌افتد.

وی افزود: اگر بتوانیم قصه‌هایمان را با رویکردهای جدید بازخوانی کنیم، آنها زنده می‌مانند. ما می‌توانیم از بینامتنیت صحبت کنیم و یک نظم دیگرگونه به هزار و یک‌شب بدهیم. پرسش این است که آیا می‌توان در قالب گفتمان سکوت نظم جدیدی را به هزار و یک‌شب داد؟ داستان‌های هزارویک‌شب بر بستر تعلیق شکل می‌گیرند و شهرزاد می‌داند که در کجا سکوت کند تا جان خود را حفظ کند. هر شب که شهرزاد قصه را در اوج رها می‌کند، شهریار می‌گوید که «چه زیبا گفت. او را نمی‌کشم تا بدانم ادامه قصه چگونه است.» در اینجا گفتمان قصه، بر حاشیه رفته و گفتمان سکوت جایگزین می‌شود.

معینی‌فرد ادامه داد: بحث دوم، خلاء است که گاهی ممکن است در قصه حفره ایجاد کند. مواردی مثل قصه‌های ناگفته، سکوت اجباری و غیاب قهرمان خلاء است. قصه «ملک یونان» و «حکیم رویان» از جمله قصه‌های ناگفته شهرزاد هستند. این قصه‌ها حلقه‌های مفقوده هزار و یک‌شب هستند. داستان ایوب و فرزندانش که بعد از شب پنجاهم معلوم می‌شود، نقطه آغازین قصه‌های ناگفته در هزار و یک‌شب است.

این پژوهشگر حوزه زبان و ادبیات فارسی گفت: قانون «یا قصه بگو یا بمیر» مربوط به شب‌های اول است. سکوت اجباری، موضوع بعدی است و در بحث کنجکاوی یا تابو می‌گنجد. در هزار و یک‌شب چند قصه داریم که می‌گوید یک اتاقی داریم و یک کلید، اما نباید به این اتاق وارد شوی. اینجا سکوت به معنای هیچ کاری انجام ندادن است اما قهرمان، این تابو را می‌شکند. قصه «جانشاه و شمسه» و قصه «حمال و دختران» نیز این‌گونه است. به حمال می‌گویند: «به خانه بیا اما هر چه دیدی نباید حرفی بزنی.»

معینی‌فرد اظهار کرد: یکی از داستان‌های جذاب هزار و یک‌شب داستان گوژپشت است. در این داستان گوژپشت می‌میرد و با مرگ او قصه شروع می‌شود. او مایه شادی است و با مرگ خود موجب دردسر همه می‌شود. درواقع غیاب قهرمان موضوعی است که موجب می‌شود قصه شکل بگیرد. باور بر این است که فقط قصه گفتن در هزار و یک‌شب مهم نیست، بلکه درمان شهریار و نجات جان شهرزاد با توجه به سکوت و تعلیق آن با اهمیت است. سکوت می‌تواند الگوهای جدیدی را برای روایت به ما بدهد. از دیگر موضوعات قابل توجه در هزار و یک‌شب بازی با تابوهاست.

در پایان این نشست، با حضور مجید غلامی جلیسه، مدیرعامل موسسه خانه کتاب، از کتاب «هزار و یک‌شب» نوشته پروفسور اولریش مارزلف و علی بوذری رونمایی  شد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *